مجله آنلاین حقوق

www.lawpdf.ir

زنان شاغل؛ صلاحیت و شرایط شغلی برابر، دستمزد نابرابر

تاريخ : ۱۳۹۳/۱۰/۱۷ | نويسنده: تارنمای مهر خانه | دسته حقوق کـــــار | |چاپ مقاله

آمار‌ها در تهران حاکی از آن است که زنان در سمت‌های مشابه با مردان، به‌طور میانگین ۲۳ درصد حقوق کمتری دریافت می‌کنند. به گفته برخی مدیران ازجمله دلایل این تفاوت، مذاکره بیشتر مردان در مورد سطح درآمدشان و یا در بعضی موارد، ساعات حضور بیشترشان در محل کار است.

14636_474

درآمدهای رسمی زنان نسبت به مردان کمتر است؛ این را تقریباً تمام زنان شاغل در شرکت‌های خصوصی و سازمان‌های دولتی متفق‌القول می‌گویند. این امر البته نه محدود به ایران، بلکه مسئله‌ای همه‌گیر در تمام دنیاست.

اوایل سال میلادی گذشته بود که خانم «ژیل آبرامسون» اولین سردبیر زن روزنامه نیویورک‌تایمز در تاریخ ۱۶۰ ساله این روزنامه، متوجه شد که حقوق و دستمزد سالانه‌اش از سردبیر قبلی که یک مرد بود، کمتر است. او پس از مشورت با وکیل خود، این موضوع را رسانه‌ای کرد. این اقدام در‌‌نهایت به استعفای آبرامسون در بهار سال گذشته میلادی منجر شد. حقوق سالانه او که از سال ۲۰۱۱ سردبیر نیویورک‌تایمز بود، ۴۷۵ هزار دلار بود. این در حالی است که حقوق سردبیر قبلی ۵۵۹ هزار دلار بوده‌ است.

به گزارش مهرخانه، سمانه مدت‌هاست که با سازمان‌های دولتی کار می‌کند. کارمند رسمی نیست، اما به‌صورت پروژه‌ای و موقتی با سازمان‌ها همکاری دارد. او در پاسخ به این سؤال که آیا تفاوتی در شرایط شغلی و دستمزدها میان خود و مردان همکارت (در شرایط شغلی مشابه) مشاهده کرده‌ای یا خیر؟، می‌گوید: “تفاوت میان شرایط شغلی زنان و مردان در حوزه‌های کاری چندوجهی و متعدد است. اگر به بحث دستمزدها بخواهم اشاره کنم، باید از تفاوت بعضاً دو برابری صحبت کنم. بسیار پیش می‌آید که حق‌الزحمه پروژه‌هایی که به مردان می‌دهند، دو برابر پروژه‌هایی است که به من و همکاران خانم‌ام می‌دهند؛ درحالی‌که اصل کار و شرح طرح پروژه یکی است.”

او ادامه داد: “دوم بحث مدیریت است که اساساً مدیران مرد پروژه‌های بهتر و با دستمزدهای بیشتری در اختیار دارند و خانم‌های مدیر به همان نسبت پروژه‌های کم‌اهمیت‌تر و ارزان‌تر؛ یعنی حتی در سطوح مدیریتی، زنان مدیر امکان کمتر و محدودتری برای داشتن پروژه‌های درآمدزا دارند و این نشان از تفاوت در جایگاه شغلی زنان و مردان با استحقاق یکسان دارد.”

سمانه سومین مشکل را چنین شرح داد: “اما سومین بحثی که من به تجربه در محل کارهای مختلف دریافته‌ام، این است که به شکل سنتی یک رویکردی از طرف مدیران مرد خصوصاً در ادارات دولتی وجود دارد و آن این است که به شکل سلیقه‌ای تصمیم می‌گیرند درازای کار برابر به مردان حقوق بیشتری بدهند. این قضیه در مواردی که کار پروژه‌ای و موقتی و منعطف است، بیشتر خود را نشان می‌دهد.”

به همین دلیل می‌توان گفت در دنیای امروز نرخ دستمزد افراد تنها تابع نوع شغل، ساعات کاری، سابقه کاری، رتبه شغلی، مدرک تحصیلی، دانشگاه محل تحصیل و اعتبار آن، سن، پایگاه طبقاتی، منطقه جغرافیایی، وضعیت تأهل و تجرد نیست، بلکه هم‌چنان مهم‌ترین متغیر مؤثر بر نرخ دستمزد افراد، مؤلفه «جنسیت» است.

روابط شخصی گاهی بیش از جنسیت موجب تفاوت دستمزد می‌شود
الهام اما تجربه دیگری از کار و دریافت حقوق دارد. او که سال‌هاست در شرکتی خصوصی کار می‌کند، معتقد است: “امروزه نمی‌توان گفت الزاماً در همه‌جا جنسیت موجب تفاوت در دستمزد می‌شود؛ چون خصوصاً در بخش خصوصی ما شاهد شرکت‌ها و هولدینگ‌های بزرگی هستیم که به‌نوعی خانوادگی اداره می‌شوند و ارتباط و روابط شخصی در آنها بیش از هر عامل دیگری در دستمزدها مؤثر است.”

وی ادامه می‌دهد: “برای مثال در شرکتی که من کار می‌کنم و البته شرکت قبلی‌ام، دختری که نسبت نزدیکی به مدیرعامل داشت حقوق بسیار بیشتری از پسری که همکارش بود دریافت می‌کرد. تازه این سوای بحث روابطی است که دختران با ورود به آن از حقوق بیشتری بهره‌مند می‌شوند. متأسفانه شرایط بازار کار که شامل یک‌طرفه بودن قرارداد به نفع مدیریت و کمبود کار است، باعث شده است بعضی دختران در کنار کار رسمی، کارهای شخصی مدیرشان را هم انجام دهند و از همین طریق، هم پیشرفت بیشتری در کار می‌کنند و هم از حقوق و مزایای بیشتری بهره‌مند می‌شود. گرچه صدمات این نوع روابط اول به خودشان می‌خورد، اما درعین‌حال برای دیگر همکاران مرد و زن‌شان هم مشکل ایجاد می‌کنند. چون در نهایت بقیه احساس می‌کنند مهارت‌های شغلی‌شان لزوماً باعث پیشرفت‌شان نشده و سرخورده می‌شوند.”

تبعیض در دستمزد حتی در فیش‌های حقوقی هم بارز است
تفاوت تبعیض‌آمیز در حقوق و دستمزدها در بخش دولتی و خصوصی، نمود متفاوتی دارد. در بخش دولتی بخش‌هایی از دستمزد مثل حق عائله‌مندی، اضافه‌کاری، حق مأموریت و… برای زنان کمتر از مردان است و در بخش خصوصی نیز به‌طور مشخص و محسوس، دستمزد مردان بیشتر از زنان است.

مریم دختری که در یکی از ادارات دولتی شاغل است و حدود ۱۰ سال سابقه کار دارد، در این زمینه می‌گوید: “به‌طور طبیعی در فیش حقوقی زنان حق عائله‌مندی و بیمه اعضای خانواده وجود ندارند. این اولین و مشخص‌ترین تفاوت رسمی در دستمزدهاست، اما اگر کلی‌تر بخواهم به این سؤال جواب دهم باید بگویم محیط‌های کاری پر از تبعیض است. از رابطه بهتر میان مدیران مرد با همکاران مرد، از ارتقای بسیار سخت شغلی زنان در مقابل مردان همکارشان، از دادن مأموریت‌های بهتر به مردان، از انجام کارهای بیشتر توسط زنان و دادن حق جلسه به همکاران مردی که فقط جلسه می‌روند و …”

اولین گزارش سراسری حقوق و دستمزد چه می‌گوید؟
بزرگ‌ترین سایت استخدامی ایران، اولین گزارش سراسری حقوق و دستمزد کشور را در مردادماه سال جاری منتشر کرد. این گزارش نتیجه ارزیابی دستمزد ماهانه ۲۹ هزار نفر از جامعه متخصصان کشور در بهمن ۹۲ بوده و هدف آن آگاهی کارفرمایان، مدیران و کار‌شناسان از میزان حقوق و دستمزدهای رایج در گروه‌های شغلی مختلف است.

در این گزارش میزان دریافتی ماهانه متخصصان و مدیران کشور در ۲۳ گروه شغلی به تفکیک سابقه کار و رده سازمانی ارایه شده است. همچنین تأثیر نوع شرکت، تحصیلات و نوع دانشگاه بر دریافتی شاغلین ارزیابی شده است. از مهم‌ترین نتایج به‌دست‌آمده، پایین‌بودن حقوق زنان نسبت به مردان است.

آمار‌ها در تهران حاکی از آن است که زنان در سمت‌های مشابه با مردان، به‌طور میانگین ۲۳ درصد حقوق کمتری دریافت می‌کنند. به گفته برخی مدیران ازجمله دلایل این تفاوت، مذاکره بیشتر مردان در مورد سطح درآمدشان و یا در بعضی موارد، ساعات حضور بیشترشان در محل کار است.

دلایل تفاوت در دستمزدها چیست؟
به گزارش مهرخانه، تفاوت در پرداخت دستمزدهای میان زنان و مردان، دلایل متعددی دارد.؛ دلایلی که خود چندوجهی و دارای روابط علت و معلولی هستند. اساساً چانه‌زنی برای دریافت بیشتر در محل کار، موضوع عمومیت‌یافته‌ای برای زنان نیست؛ چراکه در روند جامعه‌پذیری و اجتماعی‌شدن کم‌اهمیت‌ترین چیزی که از دختران خواسته می‌شود، استقلال اقتصادی و پیشرفت مالی است.

دوم آنکه زنان عموماً به سمت مهارت‌ها و کارهای دفتری و آموزشی و ارایه خدماتی مانند پرستاری و … سوق داده می‌شوند؛ درحالی‌که مردان حتی در محیط‌های یکسان بیشتر به سمت یادگیری مهارت‌ها و توانمندشدن برای ارایه کار متفاوت‌تر می‌روند.

سومین مسئله اما ویژگی‌های جسمی و زیستی زنان است که در برهه‌هایی از زندگی درگیر بارداری و فرزندآوری شده و به‌طور طبیعی مدتی از محیط‌های کاری دور می‌مانند؛ موضوعی که در نبود خدمات حمایتی و قانونی، امنیت شغلی آنان را به خطر انداخته و امکان سوءاستفاده را برای مدیران فراهم می‌کند.

اما چهارمین موضوعی که می‌تواند به‌طور غیرمستقیم در زمره این دلایل قرار بگیرد، خشونت‌های جنسیت‌محوری است که زنان در محل کار با آن مواجه می‌شوند. این خشونت‌ها باعث می‌شوند که زنان مایل نباشند در محیط‌های جدید مشغول به کار شوند یا به دستمزد پایین رضایت بدهند، اما درجایی که احساس امنیت بیشتری دارند، کار کنند.

درنتیجه باید در نظر داشت که تمام این موارد در کنار یکدیگر باعث می‌شود زنان بیشتر جذب مشاغل اقتصاد غیررسمی شوند و یا درنهایت در صورت داشتن شغل مناسب، به دستمزد و مزایای نابرابر تن دهند. از طرفی نگاهی به آمار ۱۲ درصدی زنان سرپرست خانوار (نسبت به‌کل خانوارهای ایرانی) در سال‌های اخیر که البته تنها شامل آمار رسمی است، مسئله توجه به اشتغال زنان و فراهم‌کردن محیطی امن همراه با حقوقی عادلانه را بیشتر قابل‌توجه نشان می‌دهد.

پیامدهای تبعیض در کار و درامد برای زنان و جامعه
درواقع آن‌چه در این میان پرواضح است، منفعت صددرصدی این وضعیت اشتغال برای کارفرمایان و صاحبان سرمایه است. پرداخت دستمزدها و مزایای کمتر به زنان شاغل، آن‌ هم در شرایطی که شاهد افزایش حضور زنان تحصیل‌کرده در جامعه هستیم و این مسئله با کمبود اشتغال نیز همراه شده است، همگی منفعت بیشتری را نصیب سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی و خصوصی می‌کند؛ موضوعی که درعین‌حال باعث سرخوردگی و ناکامی زنان شاغل می‌شود.

از طرف دیگر عدم وجود فضای عادلانه برای کار و پیشرفت، موجب شده است که برخی از زنان راه‌های دیگری برای پیشرفت انتخاب کرده و با استفاده از روابط شخصی، سعی در گرفتن حقوق و مزایای بیشتری داشته باشند. پیامد این مسئله روشن و صریح است: قرار گرفتن زنان در چرخه‌ای از تبعیض و خشونت؛ چراکه اولین اتفاقی که برای این دسته از زنان می‌افتد، شی‌شدگی و بازیچه‌شدن و به دنبال آن رها شدن و تجربه انواع خشونت‌های روانی و اجتماعی است.

درواقع باید توجه داشت اشتغال زنان به دلایلی چون حضور گسترده آنان در آموزش عالی و هزینه‌هایی که برای آنان می‌شود، انتخاب‌های شخصی و علاقه به داشتن حضور اجتماعی و درنهایت مسایل اقتصادی که از همه نیز پررنگ‌تر است، موضوعی است که باید مختصات آن موردتوجه مسئولین قرارگرفته و دولت و مجلس به فکر ایجاد راهکارهایی برای امن‌تر کردن، پرداخت‌های عادلانه و ایجاد شرایط مساعد برای حضور آنان باشند. ضمن اینکه همین مسئله بهترین راهکار برای توانمندکردن زنان و حضور اجتماعی مثبت و مؤثرشان می‌تواند باشد.

شماره مطلب از ماخذ ۱۴۵۴۶

لینک کوتاه :


برچسب :

, , |